2011 жылғы 5 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 3 сәуірге тағайындалған кезектен тыс сайлауына кандидаттар ұсыну басталды
Сенбі күні, 5 ақпанда, Орталық сайлау комиссиясы бекіткен күнтізбелік жоспарға сәйкес кандидаттарды ұсыну басталды. Сол күні Орталық сайлау комиссиясына өзiн-өзi ұсыну жолымен өз кандидатурасын ұсынатыны туралы Сәлім Сағындықұлы Өтен өтiнiш бердi, ал 6 ақпанда өзiн-өзi ұсыну жолымен өз кандидатурасын Уәлихан Әбішұлы Қайсаров ұсынды. 7 ақпанда өзін-өзі ұсыну жолымен өз кандидатурасын Мұсағали Сәрсенбайұлы Дуамбеков ұсынды. Сөйтіп, сайлау науқаны барысында қазіргі кезге Қазақстан Республикасының Президенттігіне үш кандидат ұсынылды. Олардың екеуі бұрын да Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы сайлауындағы сайлау науқаны барысында өз кандидатураларын ұсынған болатын.
Президенттiкке кандидаттар ұсыну құқығы - республикалық, қоғамдық бiрлестiктерде, сондай-ақ өзiн-өзi ұсыну жолымен азаматтарда болады.
Президенттiкке кандидаттарды қоғамдық бiрлестiктер атынан олардың жоғары органдары ұсынады. Заң қоғамдық бiрлестiктерді кандидаттыққа тек өз мүшесiн ғана ұсынуды міндеттемейді.
Президенттiкке кандидаттыққа өзiн-өзi ұсыну оның Орталық сайлау комиссиясына тиiстi өтiнiш беруi арқылы жүргiзiледi.
Сайлау туралы Конституциялық заңның 54-бабының 2-тармағына сай Президенттiкке кандидатқа Конституция мен «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заң қоятын талаптарға оның сәйкестiгiн қажетті құжаттарды тапсырған кезден бастап бес күн iшiнде Орталық сайлау комиссиясы белгiлейдi.
Президенттікке кандидаттың Қазақстан Республикасында соңғы он бес жыл тұру фактiсiн Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі мен Ішкі істер министрлігі тапсыратын деректердің негізінде Орталық сайлау комиссиясы анықтайды, ал кандидаттың мемлекеттiк тiлдi еркiн меңгергенiн анықтау рәсiмi Республика Конституциялық Кеңесiнiң Конституцияның 41-бабының 2-тармағына ресми түсiндiрме беруi туралы актiсiне сәйкес Орталық сайлау комиссиясының қаулысымен анықталады. Осы акт «мемлекеттік тілді еркін меңгерген» деген норманы қазақ тілінде сауатты оқи, жаза, өз ойын еш қиналмай, еркін білдіре және көпшілік алдында сөйлей білу деп түсінген жөн деп айқындайды.
7 ақпанда Орталық сайлау комиссиясы 2005 жылғы 31 тамызда қабылданған «Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидаттың мемлекеттік тілді еркін меңгергендігін анықтау жөнінде лингвистикалық комиссия құру туралы» қаулысына өзгерістер енгізіп, оның жаңа құрамын бекітті.
Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидаттың мемлекеттік тілді еркін меңгергендігін анықтау рәсімінің өзі өзгерген жоқ, ол Ортсайлаукомның 2005 жылғы 31 тамызда қабылданған «Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидаттың мемлекеттік тілді еркін меңгергендігін анықтау рәсімі туралы» қаулысымен айқындалған.
Мемлекеттік тілді еркін меңгергендігін анықтау үшін:
1) лингвистикалық комиссия ұсынған тақырып бойынша көлемі екі беттен аспайтын жазбаша тапсырма жазу;
2) лингвистикалық комиссия ұсынған көлемі үш баспа беттен аспайтын мәтінді оқу;
3) лингвистикалық комиссия ұсынған тақырып бойынша көпшілік алдында он бес минуттан кем емес сөз сөйлеу талап етіледі.
Лингвистикалық комиссияның отырысына оның мүшелері мен Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидаттан басқа Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшесі байқаушы ретінде қатысуға құқылы.
Лингвистикалық комиссияның шешімі комиссия мүшелері санының көпшілік дауысымен ашық дауыс беру арқылы қабылданады және отырыс хаттамасымен ресімделеді.
Лингвистикалық комиссияның шешімі дереу отырысқа қатысқан Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшесіне беріледі.
Ұсынылған кандидаттардың Конституция мен Сайлау туралы Конституциялық заңда қойылған талаптарға сәйкестігі анықталғаннан кейін, бес күннің ішінде Ортсайлауком оларға азаматтардың қолдарын жинау үшін қол қою парақтарын беруге міндетті.
Ортсайлауком қабылдаған қаулыға сай сайлаушылардың Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидатты қолдайтын рас қолдарының қажетті саны кемінде 91010 (тоқсан бір мың он) қолды құрайды. Президенттікке кандидатты қолдап қол жинауды олардың сенім білдірген адамдары ұйымдастырады. Қолдарды жинайтын топтардың және олардың мүшелерінің саны шектелмейді.
Қол қою парақтарының бүлінуі мен жоғалуы мүмкін екенін ескере отырып, Ортсайлауком оларды орталықтандыра дайындайды және әрбір кандидатты 100 000 (жүз мың) сайлаушылар қолы есебінен саны кемінде 5000 (бес мың) данада қамтамасыз етеді. Қажет болса, қосымша қол қою парақтары берілетін болады.
Президенттікке кандидатты қолдап толтырылған қол қою парақтары аумақтық сайлау комиссияларына тапсырылады, олар онкүндік мерзімде паспорт қызметтерінің қызметкерлерін тарта отырып, қолдардың растығын тексеруді жүзеге асырады, тиісті хаттама жасайды және оны Орталық сайлау комиссиясына жібереді.
Қолдардың растығын тексеру рас қолдардың Президенттікке кандидатқа қажетті саны анықталғанға дейін жүргізіледі. Демек, азаматтардың 91 мың 010 қолының растығы тексерілсе, қалған қолдар тексерілмейді.
Сондай-ақ Ортсайлауком тіркелген Президенттікке кандидаттардың сайлау қорларының арнаулы уақытша шоттары ең кеңінен тараған филиалдық желісі бар «Қазақстан Халық жинақ банкі» акционерлік қоғамында ашылатын және жүргізілетін болады деп айқындады.
Ортсайлауком қабылдаған төртінші қаулы Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауында шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі берген аккредиттеу туралы куәлігі болған кезде сайлауда байқауды жүзеге асыруға құқылы деп айқындады. Сонымен бірге халықаралық байқаушыға, сондай-ақ шетелдік бұқаралық ақпарат құралының өкіліне бір аудармашы өзінің жеке басын куәландыратын құжатын көрсеткен кезде ілесіп жүре алады.
Сонымен қатар осы қаулымен халықаралық байқаушы сауалнамасының мәтіні бекітілді және халықаралық байқаушыларды аккредиттеу 2011 жылғы 7 ақпаннан бастап 28 наурызға дейін жүргізілетін болып белгіленді.
Ортсайлаукомның отырысы аяқталғаннан кейін лингвистикалық комиссияның бірінші отырысы болды.
Оның жұмысы ашық және жария жүзеге асырылатын болады. Бұқаралық ақпарат құралдары кандидаттардың мемлекеттік тілді еркін меңгергендігін анықтау рәсімінің басталуын және лингвистикалық комиссияның әрбір кандидат бойынша шешім қабылдау процесін тұтастай байқауға мүмкіндік алады.

Қазақстан Республикасы
Орталық сайлау комиссиясының
баспасөз орталығы
тел. 75-21-32, 75-28-43, 75-28-44